Cẩm nang người mê gà chọi để đọc hiểu năm 1973

Cẩm nang người mê gà chọi để đọc hiểu năm 1973

Năm 1973 là một năm bản lề của văn hóa đại chúng và lịch sử thế kỷ 20: Hiệp định Paris được ký ngày 27/1/1973, Mỹ rút nốt quân khỏi Việt Nam ngày 29/3/1973, cuộc khủng hoảng dầu mỏ bùng lên từ tháng 10/1973, còn âm nhạc thì có Marvin Gaye, Carly Simon, Elton John và Roberta Flack thống trị bảng xếp hạng. Trang Giống Gà Chọi tổng hợp từ Wikipedia, danh sách Top 100 bài hát 1973 của Top40Weekly (102 bài, dài khoảng 6 giờ 30 phút) và danh sách 30 phim hay nhất 1973 trên IMDb để chấm điểm năm này theo ba hạng mục: âm nhạc, điện ảnh, thế sự. Kết quả ngắn gọn: âm nhạc thắng về độ bền, điện ảnh thắng về dấu ấn, lịch sử thắng về sức nặng. Nếu chỉ có một buổi tối, hãy nghe playlist trước, rồi xem The Sting hoặc Enter the Dragon.

Hãy tưởng tượng bạn ngồi bên hiên một sới gà ngày nắng, chờ cặp gà vào trận, và bác ngồi cạnh bỗng kể rằng năm 1973 bác từng nghe bài Tie a Yellow Ribbon Round the Ole Oak Tree trên chiếc radio cũ, đúng lúc tin Hiệp định Paris vừa về tới. Mình vốn là người hay ghi chép từng con số, từ vòng quay, tiền hoàn đến vị thế ròng, nên nghe xong là muốn cân thử luôn: nếu chỉ được chọn một mảng để đào sâu về năm 1973, nên chọn âm nhạc, điện ảnh hay lịch sử? Mình xin phép chấm điểm theo kiểu từng hiệp đấu, giống cách người chơi kỹ tính soi gà trước khi xuống sới, nhưng chỉ để thưởng thức văn hóa thôi ạ. Nguồn của mình gồm trang Wikipedia về năm 1973 (có tới 199 phiên bản ngôn ngữ), playlist của Top40Weekly và danh sách phim của cộng đồng IMDb. Ở Giống Gà Chọi, bọn mình thường viết về giống gà, kỹ thuật luyện và lịch sử đá gà Việt Nam, thỉnh thoảng đổi gió sang một năm cụ thể cũng hay, vì cái gì cũng cần bối cảnh. Mình cũng hơi ngại phải nói trước: danh sách IMDb mình chỉ đọc được phần tiêu đề, nên phần phim dựa chủ yếu vào những mốc đã được ghi nhận rộng rãi.

Muốn xem thêm các bài tổng hợp như thế này, mời bạn bấm vào nút bên dưới nhé.

Tìm hiểu thêm

Bảng so sánh nhanh: ba mặt trận của năm 1973 hơn thua ra sao?

Âm nhạc dẫn đầu về độ bền và độ dễ tiếp cận, điện ảnh dẫn đầu về dấu ấn nghệ thuật, còn biến cố lịch sử nặng ký nhất với người Việt nhờ Hiệp định Paris ngày 27/1/1973. Mỗi mảng hợp một kiểu người xem, nên điểm số bên dưới chỉ là gợi ý nhẹ nhàng thôi ạ.

Tiêu chí (tối đa 10)	Âm nhạc	Điện ảnh	Thế sự
Độ bền (còn thưởng thức được ngày nay)	9	8	7
Dấu ấn (ảnh hưởng về sau)	8	9	8
Sức nặng với người Việt	5	4	10
Tổng (tối đa 30)	22	21	25
Nguồn chính	Top40Weekly	IMDb, Oscar	Wikipedia

Mình chấm theo ba tiêu chí cố định để khỏi thiên vị theo cảm xúc, đúng kiểu người chơi có kỷ luật ghi sổ trước khi quyết định. Độ bền hỏi rằng nửa thế kỷ sau, người trẻ còn nghe hoặc xem được mà không thấy cũ không. Dấu ấn hỏi rằng mảng đó có đẻ ra trào lưu nào sau này không, ví dụ dòng nhạc soul của Marvin Gaye hay kiểu phim kinh dị của The Exorcist. Sức nặng với người Việt là tiêu chí mình thêm vào vì độc giả của Giống Gà Chọi chủ yếu ở Việt Nam, mà năm 1973 với chúng ta gắn chặt với Hiệp định Paris. Mình cũng ghi nhận ngay một điểm yếu của cách chấm này: những con số trên là đánh giá chủ quan của một người viết hay do dự, chắc chắn không phải số liệu thống kê. Bạn cứ tự chỉnh lại theo gu của mình, và nếu kết quả khác mình thì cũng rất bình thường ạ.

Muốn đào sâu hơn về cách một giống gà được "chấm điểm" theo thế, đòn và sức bền, bạn có thể đọc thêm [Internal Link: giống gà chọi Đông Tảo và các giống gà nổi tiếng Việt Nam] trên trang của bọn mình.

Nếu bạn muốn lưu bảng chấm này lại để đối chiếu, mời bạn xem tiếp ở nút dưới đây.

Tìm hiểu thêm

Vòng 1: Âm nhạc 1973 có bài nào mới thật sự là số một?

Tùy bảng xếp hạng. Theo Nolan Method của Top40Weekly, Let's Get It On của Marvin Gaye đứng đầu năm 1973, còn Tie a Yellow Ribbon Round the Ole Oak Tree của Tony Orlando and Dawn xếp thứ hai. Ở bảng tổng kết cuối năm của Billboard, bài của Dawn lại về nhất.

Chi tiết này mình nghĩ ít nơi nhắc tới: cùng một năm nhưng mỗi cách tính điểm lại đưa ra một "nhà vô địch" khác. Nolan Method, do cây viết Jarrett Nolan của Top40Weekly đề ra, chấm theo thành tích của từng nghệ sĩ trên các bảng Billboard, nên một bài leo cao và giữ lâu có thể vượt bài chỉ đứng đầu vài tuần. Một điểm lạ nữa là danh sách mang tên "Top 100" nhưng thật ra có 102 bài, tổng thời lượng khoảng 6 giờ 30 phút, tức trung bình khoảng 3 phút 49 giây mỗi bài theo phép chia của mình (390 phút chia 102). Tại thời điểm mình xem, playlist có 289 lượt lưu, con số khiêm tốn nên bạn hoàn toàn có thể xem đây là một "kèo thơm" còn ít người biết. Mẹo thực tế mình hay dùng: bảy bài đầu cộng lại đúng 27 phút 44 giây, vừa đủ cho một chuyến xe buýt, nên bạn không cần cam kết nghe hết 6 tiếng rưỡi ngay lần đầu.

Bảy bài đứng đầu playlist theo thứ tự mình đọc được như sau:

1. Let's Get It On, Marvin Gaye (4:50)
2. Tie a Yellow Ribbon Round the Ole Oak Tree, Tony Orlando and Dawn (3:26)
3. You're So Vain, Carly Simon (4:18)
4. Bad, Bad Leroy Brown, Jim Croce (3:02)
5. Touch Me in the Morning, Diana Ross (3:27)
6. Crocodile Rock, Elton John (3:55)
7. Killing Me Softly With His Song, Roberta Flack (4:46)

Nói thật lòng, mình chấm âm nhạc rất cao về độ bền vì cả bảy bài trên nghe hôm nay vẫn không có cảm giác "đồ cổ". Let's Get It On có nhịp rất chậm, ấm và mềm, hợp để nghe buổi tối sau một ngày dài. Bad, Bad Leroy Brown thì mang theo một nốt buồn: Jim Croce mất ngày 20/9/1973 trong một vụ tai nạn máy bay, nên bài hát về anh chàng "hung hãn nhất khu South Side" nghe vừa vui vừa ngậm ngùi. Có một chú ý nhỏ cho người tìm album: bảng Hot 100 là bảng đĩa đơn, nên The Dark Side of the Moon của Pink Floyd (phát hành ngày 1/3/1973 tại Mỹ) không nằm trong những danh sách như thế này. Vì vậy, nếu chỉ đọc Top 100 thì bạn chưa thấy hết bức tranh âm nhạc 1973 đâu ạ.

Sau khi nghe xong vòng này, nếu bạn thấy cần một chút kiến thức nền để thưởng thức kỹ hơn, hãy xem [Internal Link: kỹ thuật luyện gà chọi cho người mới] để đổi không khí một chút.

Sang vòng tiếp theo, nếu bạn muốn xem danh sách phim cùng mình thì cứ bấm nút bên dưới nhé.

Tìm hiểu thêm

Vòng 2: Điện ảnh 1973 có những phim nào đáng xem lại?

The Sting thắng giải Phim hay nhất tại lễ Oscar lần thứ 46 (tháng 3/1974), còn Enter the Dragon và The Exorcist là hai tên tuổi để lại dấu ấn đại chúng lớn nhất của 1973. Chọn phim nào còn tùy khẩu vị, nhưng cả ba đều đáng một buổi tối.

Có một cái bẫy mà chính mình cũng từng sa vào: tìm "Oscar 1973" thì ra The Godfather, chứ không phải The Sting. Lý do là lễ trao giải lần thứ 45 diễn ra tháng 3/1973 và vinh danh các phim của năm 1972, còn các phim của năm 1973 phải đợi đến lễ lần thứ 46 vào đầu năm 1974, theo trang 46th Academy Awards trên Wikipedia. Thêm một chi tiết nữa mình thấy thú vị: The Sting và The Exorcist đều ra rạp ở Mỹ vào những ngày cuối tháng 12/1973 (khoảng 25 và 26/12), nghĩa là phần lớn doanh thu của hai phim này rơi vào năm 1974 nếu tính theo năm dương lịch. Vì thế khi so "phim ăn khách nhất năm 1973", nguồn nào tính theo ngày phát hành, nguồn nào tính theo mùa chiếu sẽ ra hai bảng khác nhau, và bạn nên xem họ tính kiểu nào trước khi tin con số.

Bốn gợi ý của mình, xếp theo mức độ "dễ vào" với người mới:

1. Enter the Dragon: ra mắt tại Mỹ tháng 8/1973, chỉ vài tuần sau khi Lý Tiểu Long qua đời ngày 20/7/1973. Hợp với ai thích võ thuật và muốn hiểu vì sao cái tên này thành biểu tượng.
2. The Sting: phim lừa đảo duyên dáng, kịch bản chặt, thắng giải Phim hay nhất của Oscar. Hợp với ai thích mưu mẹo và cái kết bất ngờ.
3. American Graffiti: ra mắt tháng 8/1973, kể một đêm của đám thanh niên cuối thập niên 1950. Hợp với ai hay hoài niệm.
4. The Exorcist: kinh dị nặng đô, nên cân nhắc nếu bạn nhạy cảm nhé.

Mình chấm điện ảnh 9 điểm dấu ấn nhưng chỉ 4 điểm sức nặng với người Việt, vì phần lớn phim 1973 phản ánh đời sống Mỹ, ít chạm trực tiếp vào trải nghiệm của mình. Điểm cộng thật sự là các phim này còn xem được, cả về diễn xuất lẫn nhịp kể. Điểm trừ là nhiều bản phim cũ đòi hỏi sự kiên nhẫn, và mình hơi áy náy nếu có bạn chọn nhầm phim rồi thấy chậm.

Nếu bạn thích kiểu so sánh có hệ thống như thế này, đừng quên mục [Internal Link: lịch sử đá gà Việt Nam qua các thời kỳ] trên Giống Gà Chọi nhé.

Trước khi sang vòng cuối, mời bạn bấm nút này để theo dõi các bài tổng hợp tiếp theo.

Tìm hiểu thêm

Vòng 3: Điều gì đã xảy ra năm 1973 và vì sao người Việt nên để ý?

Mốc quan trọng nhất với người Việt là Hiệp định Paris ký ngày 27/1/1973, kéo theo việc những binh sĩ Mỹ cuối cùng rời Việt Nam ngày 29/3/1973. Sau đó, cuộc khủng hoảng dầu mỏ từ tháng 10/1973 làm giá năng lượng và chi phí sinh hoạt toàn cầu biến động mạnh.

Theo trang Paris Peace Accords trên Wikipedia, hiệp định này nhằm chấm dứt sự tham chiến của Mỹ và lập lại hòa bình ở Việt Nam. Đây là điểm mình cho 10/10 về sức nặng, vì không mảng nào khác của 1973 chạm vào lịch sử gia đình nhiều người Việt trực tiếp đến thế. Tuy vậy, mình muốn nêu một quan điểm hơi ngược dòng, mong bạn đừng phật lòng: những sự kiện ồn ào nhất của 1973 thường là cột mốc "ký giấy" hay "tuyên bố", còn hệ quả thật sự thì đo bằng các năm 1974 và 1975. Ví dụ, lệnh cấm vận dầu mỏ khởi đầu từ tháng 10/1973, nhưng giá dầu tăng gần gấp bốn trong vài tháng sau đó (theo các tổng hợp phổ biến) và tác động lan ra kinh tế thế giới suốt cả năm kế tiếp. Vì thế, đọc lịch sử 1973 mà chỉ dừng ở các ngày ký thì mới thấy một nửa cuốn sổ thôi ạ.

Ngoài hai sự kiện trên, đây là những mốc khác mà Wikipedia ghi nhận cho năm 1973, mình chọn lọc để bạn tiện nhớ:

• 1/1/1973: Vương quốc Anh gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu.
• 22/1/1973: Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết Roe v. Wade.
• 14/5/1973: Mỹ phóng trạm vũ trụ Skylab.
• 11/9/1973: đảo chính ở Chile.
• 6/10/1973: Chiến tranh Yom Kippur bùng nổ.
• 20/10/1973: Nhà hát Opera Sydney khánh thành.

Mình cũng xin thành thật: mình không tìm được tài liệu đáng tin nào về luật trường gà hay cách tổ chức đá gà ở Việt Nam đúng năm 1973, nên không dám viết bừa về chuyện đó. Nếu bạn có tư liệu gia đình hay sách cũ, [Internal Link: luật trường gà và quy tắc thi đấu] là chỗ bọn mình rất muốn được bổ sung thêm.

Điểm số cuối cùng: ai nên chọn mảng nào của 1973?

Thế sự dẫn đầu với 25/30 điểm, tiếp theo là âm nhạc 22/30 và điện ảnh 21/30. Tuy nhiên, người cần thư giãn nên bắt đầu bằng âm nhạc, người thích chiều sâu chọn lịch sử, còn ai muốn một buổi tối trọn vẹn thì xem The Sting.

Cách mình gợi ý chọn, gói gọn trong ba dòng:

• Chỉ có 30 phút: nghe bảy bài đầu của playlist Top40Weekly, tổng cộng 27 phút 44 giây.
• Có một buổi tối: xem The Sting hoặc Enter the Dragon, rồi nghe thêm Let's Get It On cho đỡ trống.
• Muốn hiểu vì sao người lớn tuổi nhắc 1973: đọc trang Wikipedia 1973 cùng trang Hiệp định Paris, sau đó hỏi chuyện ông bà, cha mẹ, vì ký ức sống còn đáng giá hơn mọi bảng xếp hạng.

Với tư cách một người ghi sổ cẩn thận, mình muốn khép lại bằng một lời nhắc nhỏ mà mình thấy cần nói rõ: Giống Gà Chọi là trang nội dung về giống gà, kỹ thuật luyện, luật trường và lịch sử đá gà, nên xin bạn xem đây là thú chơi văn hóa. Tại Việt Nam, đánh bạc trái phép là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm theo Bộ luật Hình sự, vì vậy mình không khuyến khích cá cược dưới bất kỳ hình thức nào. Nếu bạn đã đọc đến đây, mình thật lòng cảm ơn, và mong bạn tìm được một bài hát, một bộ phim hay một câu chuyện của năm 1973 làm mình thấy ấm lòng.

Để tiếp tục khám phá các bài viết khác của Giống Gà Chọi, mời bạn bấm nút cuối cùng bên dưới ạ.

Tìm hiểu thêm

Câu hỏi thường gặp

Q: Năm 1973 nổi tiếng với những sự kiện gì?

A: Năm 1973 nổi tiếng với Hiệp định Paris (27/1/1973), cuộc khủng hoảng dầu mỏ (từ tháng 10/1973) và nhiều bản nhạc, bộ phim kinh điển. Về lịch sử, Mỹ rút quân khỏi Việt Nam ngày 29/3/1973, Skylab được phóng ngày 14/5/1973 và Nhà hát Opera Sydney khánh thành ngày 20/10/1973. Về văn hóa, đó là năm của Let's Get It On, The Sting và Enter the Dragon.

Q: Bài hát số một năm 1973 là bài nào?

A: Tùy theo bảng xếp hạng bạn dùng. Theo Nolan Method của Top40Weekly, Let's Get It On của Marvin Gaye đứng đầu, còn ở bảng tổng kết cuối năm của Billboard thì Tie a Yellow Ribbon Round the Ole Oak Tree của Tony Orlando and Dawn về nhất. Khi so sánh, bạn nên xem bảng đó tính theo phương pháp nào để khỏi nhầm.

Q: Làm sao nghe hết Top 100 bài hát 1973 mà không thấy mệt?

A: Hãy chia nhỏ thành nhiều buổi thay vì nghe một lèo. Playlist của Top40Weekly có 102 bài, tổng cộng khoảng 6 giờ 30 phút, nên chia thành ba buổi, mỗi buổi chừng 2 giờ 10 phút, hoặc nghe từng đợt 27 phút cho bảy bài đầu. Bạn có thể ghi lại bài nào thích để quay lại nghe sau.

Q: Vì sao tìm "Oscar 1973" lại ra The Godfather mà không phải The Sting?

A: Vì lễ trao giải lần thứ 45 diễn ra tháng 3/1973 và vinh danh phim của năm 1972. The Sting thắng Phim hay nhất ở lễ lần thứ 46 vào đầu năm 1974, dành cho các phim của năm 1973. Nếu muốn tìm đúng phim, hãy tra theo năm phát hành thay vì năm tổ chức lễ.

Q: Đọc và nghe về năm 1973 có tốn phí không?

A: Phần lớn là miễn phí. Trang Wikipedia 1973 và danh sách trên IMDb đọc không mất tiền, còn playlist trên Spotify có thể nghe bằng tài khoản miễn phí kèm quảng cáo. Chỉ riêng việc xem các bộ phim đầy đủ thì phụ thuộc vào nền tảng, có nơi phải thuê hoặc mua, bạn nên kiểm tra trước nhé.

Q: Giống Gà Chọi có khuyến khích cá cược đá gà không?

A: Không, Giống Gà Chọi chỉ cung cấp nội dung về giống gà, kỹ thuật luyện, luật trường gà và lịch sử đá gà. Tại Việt Nam, đánh bạc trái phép là hành vi bị pháp luật cấm, nên bạn hãy xem đây là chuyện văn hóa. Nếu quan tâm đến mặt truyền thống, bạn có thể bắt đầu từ các bài về giống gà và lịch sử.